GQEBERHA/Makhanda – INkundla ePhakamileyo yaseMakhanda ifumanise ukuba ukuncitshiswa kwemali yezikolo eMpuma Koloni bekungekho semthethweni.
INkundla ikwathi esi sigqibo besichasene noMgaqo-siseko.
Eli tyala libandakanya iMakhanda Circle of Unity, amaqumrhu olawulo ezikolo ezintathu zaseMakhanda kunye neSebe leMfundo eMpuma Koloni.
Ngokwengxelo yeLegal Resources Centre, isebe belinika izikolo imali engaphantsi kwesixa ebesibekelwe umfundi ngamnye ukusukela ngo-2020.
Izikolo zifumene imali encinci
Ngo-2021/22, imali ebekelwe umfundi ngamnye yayiyi-R1 466.
Nangona kunjalo, izikolo zaseMpuma Koloni zafumana malunga ne-R816 kuphela ngomfundi.
Ngamanye amazwi, izikolo zafumana malunga nama-52% kuphela emali ebekufanele ziyifumane.
Ngaphezu koko, ngo-2023 nango-2024/25, isebe lagcina ama-33.75% emali ebekelwe umfundi ngamnye.
Le mali isetyenziswa kwizinto ezibalulekileyo ezikolweni.
Umzekelo, isetyenziselwa ukulungisa izakhiwo, ukuhlawula umbane kunye nokuthenga izinto zokubhala.
Ikwanceda izikolo zifumane izixhobo zokufunda nokufundisa kunye neenkonzo zikamasipala.
Iibhiliyoni zeerandi zigciniwe
Ngokwengxelo yeGroundUp, iSebe leMfundo eMpuma Koloni livumile enkundleni ukuba ukubamba le mali bekungekho semthethweni.
Kuqikelelwa ukuba malunga ne-R6 yezigidigidi zigcinwe ukusukela ngo-2020.
Kulo nyaka-mali ukhoyo, malunga ne-R1.16 yezigidigidi kuthiwa azizange zinikwe izikolo.
Nangona kunjalo, isivumelwano esenziwe saba ngumyalelo wenkundla asifuni ukuba le mali ibuyiselwe ezikolweni.
Impembelelo kubafundi
Kwelinye icala, imibutho yezemfundo ithi ukuncitshiswa kwemali kunokuchaphazela abafundi.
Oku kunokuba yingxaki ngakumbi kwizikolo ezikwiindawo ezihlwempuzekileyo.
I-SECTION27 ithi izikolo ezikwiQuintile 1 ukuya kwe-3 zixhomekeke kakhulu kule mali.
Uninzi lwezi zikolo alihlawulisi mali yesikolo. Ngoko ke, zixhomekeke kakhulu kwimali karhulumente.
Ngoko ke, eli tyala livuse ingxoxo malunga nokulingana kwezemfundo.
Kukwakho nemibuzo malunga noxanduva lwesebe ekuqinisekiseni ukuba izikolo zifumana imali eziyidingayo.
Okokugqibela, eli tyala linokuchaphazela indlela imali yezikolo eyabiwa ngayo kwixesha elizayo.
Kwakhona, livuse ingxoxo malunga nokukhuselwa kwelungelo labafundi kwimfundo esisiseko.
